Muzyka, rytm i taniec w życiu dziecka

utworzone przez | 30 lipca 2018

W każdym okresie życia człowieka obecna jest muzyka. Rozwój muzyczny ujawnia się bardzo wcześnie. W okresie życia płodowego dziecko przejawia pierwsze reakcje na bodźce akustyczne i na muzykę. Optymalny czas rozwoju muzycznego przypada pomiędzy 1-3, 5-7 i około 9 roku życia dziecka. Rozwój muzyczny przebiega u każdego dziecka w odmienny sposób, ujawniając ogromne różnice indywidualne. Warto podkreślić, że inaczej będzie przebiegał rozwój muzyczny dziecka, które od pierwszych chwil życia słyszy śpiew matki, inaczej dziecka , które od początku słyszy muzykę artystyczną graną przez domowników, a jeszcze inaczej dziecka ogłuszanego dochodzącą zewsząd muzyką mechaniczną (im silniejsze zabarwienie emocjonalne odbieranej muzyki, tym większa moc jej oddziaływania na serce i umysł dziecka [B. Kamińska 1995] Owe pierwsze świadome kontakty z muzycznym otoczeniem stanowią swoiste „drzwi” wprowadzające dziecko w krainę muzyki.
„Koncerty na pokrywkach”, wsłuchiwanie się w dźwięk uzyskiwany przez stukanie w różne naczynia, wzbogacane kontaktem głosowym- śpiewaniem dziecka i z dzieckiem, zabawami ze śpiewem i tańcem poszerzają doświadczenia słuchowe dziecka i kształtują świadomego odbiorcę muzyki.

Poczucie rytmu jest niejako „genetycznie” przypisane człowiekowi i znacznie wyprzedza rozwój innej podstawowej zdolności muzycznej, jak słuch muzyczny i związane z nim poczucie tonalności. Rytm muzyki wyznacza rytm działań. Słysząc muzykę dziecko podryguje, rytmicznie przytupuje, wymachuje rękoma jakby „dyrygowało”. Dzieci bardzo lubią tańczyć, wiele zabaw połączonych z ruchem i tańcem podejmują spontanicznie i te właśnie reakcje należy rozwijać już od pierwszych miesięcy życia.

Taniec podnosi poziom endorfin czyli „związków przyjemności” we krwi, a przyjemność czerpana z ruchu w takt muzyki zwiększa naturalna radość dziecka. Taniec, zabawy ruchowe dziecka z mamą , później z nauczycielem w rytm muzyki sprzyjają (u dziecka w każdym wieku) rozwojowi wszechstronnej sprawności fizycznej. Dzięki nim u dziecka harmonijnie rozwijają się poszczególne grupy mięśni, wzbogaca się skala przeżyć emocjonalnych, kształtują się dodatnie cechy charakteru i woli: cierpliwość, wytrwałość, odwaga, odporność na trud i zmęczenie.
Ponadto rozwijają: pamięć, myślenie dziecka, spostrzegawczość, uwagę, orientację, wyobraźnię i inteligencję twórczą .
Na ruchu jako naturalnej potrzebie wieku dziecięcego oparł swoją metodę wychowania muzycznego szwajcarski muzyk pedagog- Emil Jagues- Dalcroze.
Ruch czynnik niezbędny dla rozwoju dziecka, ćwiczący, a przez to kształtujący mięśnie i układ nerwowy- według metody Dalcroze’a związany z uporządkowanym w czasie ruchem dźwięków, czyli z rytmem muzycznym. Jest on także środkiem, za pomocą, którego dziecko może wyrazić swe przeżycia muzyczne odzwierciedlając zmienność agogiki i dynamiki, nastrój i wyraz emocjonalny muzyki, kierunek linii melodycznej, zmiany artykulacyjne i wreszcie konstrukcję formalna utworu muzycznego.

Taka identyfikacja ruchu dziecka z emocją wynikająca z percepcji muzyki wpływa na rozwój postawy twórczej, kształci samodzielność myślenia, daje możliwość indywidualnej wypowiedzi, a podporządkowanie działań muzyce uczy samoopanowania.

Metoda Dalcroze’a jest syntezą trzech dróg wychowania muzycznego:

  • „muzykowania ruchem” /podstawa dalcrozowskiej metody/
  • kształcenia słuchu muzycznego
  • improwizacji wokalnej, instrumentalnej i ruchowej [A.Dasiewicz-Tobiasz 1986]

Aktywne przeżycie muzyki uzyskane na drodze uprawiania różnorodnych form czynnego muzykowania, poprzedzające teoretyczną analizę zjawisk jest naczelnym założeniem dalcrozowskiego wychowania przez muzykę.
Muzyczność tej metody, nazywanej przez Dalcroze’a ” Rytmiką oparta jest na następującym założeniu – od praktyki do teorii – czyli opiera się na następującym działaniu:

  • zarejestrowanie słuchowe tego, co się dzieje w muzyce,
  • wykonanie ruchowe , czyli aktywne przeżycie tego, co się usłyszało,
  • teoretyczne wyjaśnienia zaistniałego zjawiska muzycznego i jego zapis

Dalcrozowskie ćwiczenia rytmiczne ogólnie podzielić można na dwa podstawowe działy:

  1. ćwiczenia, których celem jest wychowanie muzyczne dziecka,
  2. ćwiczenia o celach, które można nazwać ogólnowychowawczymi

Metoda E. J. Dalcroze’a wykorzystywana jest na zajęciach rytmiki i kształcenia słuchu w Szkołach Muzycznych I i II stopnia, w Akademiach Muzycznych oraz w zajęciach rytmiki w przedszkolach.
Dalcrozowskie ćwiczenia rytmiczne opisane są szczegółowo w książce A Dasiewicz- Tobiasz i A.Kępskiej – „Rytmika w kl. I-III” w pozycji M.Brzozowskiej -Kuczkiewicz – „E.J.Dalcroze i jego rytmika”, E.J.Dalcroze – „Pisma wybrane”.
W oparciu o założenia metody E.J.Dalcroze’a i innych pedagogów (R.Labana, R.Steinera) inną metodę ruchu jako potrzeby ludzkiej aktywności stworzyła Weronika Sherborne. Wypracowała ona w latach sześćdziesiątych własny system ćwiczeń.
Ma on zastosowanie we wspomaganiu prawidłowego rozwoju dzieci i korygowaniu jego zaburzeń- nosi nazwę Developmental Movement czyli Ruch Rozwijający.
Opracowany przez W.Sherborne system ćwiczeń wywodzi się z naturalnych potrzeb dziecka zaspokajanych w kontakcie z dorosłymi od wczesnego dzieciństwa.

Podstawowe założenia metody to rozwijanie przez ruch:

  • świadomości własnego ciała i usprawnienia ruchowego,
  • świadomości przestrzeni i działania w niej,
  • dzielenia przestrzeni z innymi ludźmi i nawiązywania z nimi bliskiego kontaktu.

W oparciu o te założenia wyróżnia się w metodzie W.Sherborne kilka kategorii ruchu:

  • ruch prowadzący do poznania własnego ciała,
  • ruch kształtujący związek jednostki z otoczeniem fizycznym,
  • ruch wiodący do wytworzenia się związku z drugim człowiekiem,
  • ruch prowadzący do współdziałania w grupie,
  • ruch kreatywny (ćwiczenia twórcze) [M.Bogdanowicz 1998]

Udział w ćwiczeniach ma na celu stworzyć dziecku okazję do poznania własnego ciała, usprawnienia motoryki, poczucia swojej siły, sprawności i w związku z tym stwarza możliwości ruchowe. Dziecko podczas ćwiczeń ruchowych poznaje przestrzeń w której się znajduje, czuje się w niej bezpieczne, staje się bardziej aktywne, przejawia większą inicjatywę, może być twórcze. Metoda W.Sherborne jest wykorzystywana w Polsce w placówkach oświatowych dla dzieci z różnymi zaburzeniami rozwoju np.

  • dzieci upośledzonych umysłowo, autystycznych, z wczesnym porażeniem mózgowym,
  • dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi i zaburzeniami zachowania,
  • dzieci z niekorzystnych środowisk wychowawczych, np. domów dziecka,
  • dzieci głuchych, niewidomych.

 

Możliwości zapoznania się z metodą ruchu rozwijającego i zestawami ćwiczeń stosowanych w tej metodzie stwarza książka M. Bogdanowicz – „Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka” i kaseta video pt. „Ruch rozwijający W. Sherborne”

 

Bibliografia:

  • A.Dasiewicz – Tobiasz, A.Kępska – „Rytmika w klasach I-III” 1986
  • B.Dymara (red.) – „Dziecko w świecie muzyki” 2000
  • M.Bogdanowicz, B.Kisiel, M.Przasnyska – „Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka” 1998
  • B.Kamińska – „Badania nad rozwojem muzycznym”

Zobacz również

Oprócz rozbudowanej bazy wiedzy logopedycznej warto odwiedzić encyklopedię nomenklatury używanej w logopedii. Ponadto prowadzimy cykliczne szkolenia dla profesjonalistów oraz blog dla rodziców. Szczególnie zapraszamy do publikacji fachowych oraz bazy poradni i specjalistów związanych z logopedią.

MENU