ROTACYZM WSTYDLIWA WADA

utworzone przez | 24 lipca 2018

Bardzo często czyta się i słyszy, jak ludzie dorośli piszą i mówią, że przeszkadza im to, iż nie wymawiają prawidłowo „tego głupiego” – r. Zastanawiają się, czy w ich wieku istnieje jeszcze szansa na „wyleczenie tej dolegliwości”? Czy ma sens udanie się do logopedy i czy to wypada, żeby w ich wieku uczęszczać na terapię? Najczęściej dorośli zamiast starać się nauczyć prawidłowo wymawiać „r” starają się po prostu nie używać wyrazów z tą głoską. Często nie wiedzą, gdzie mają się udać po pomoc i jak rozwiązać swój problem.

Jeżeli osoba dorosła ma problem z mową powinna zgłosić się do logopedy w poradni logopedycznej. W poradniach wymagane jest skierowanie od lekarza rodzinnego, wtedy terapia jest bezpłatna. Jednak oprócz ćwiczeń w poradni należy nastawić się na ćwiczenia w domu, bo tylko żmudną pracą można osiągnąć pożądany wynik.

Co to jest rotacyzm ?
R jest spółgłoską przedniojęzykową-dziąsłową, ustną, dźwięczną, drżącą. Przy jej wymowie wibruje czubek języka. Boki języka przylegają do wewnętrznych powierzchni górnych zębów i dziąseł.
Głoska r pojawia się w dojrzałej postaci zwykle pod koniec 4 roku życia. Często ulega ona różnym zniekształceniom i zaburzeniom. Może być deformowana (rotacyzm właściwy), zmieniana na inną głoskę wymawianą prawidłowo np. j, ł, d, w, l (pararotacyzm) lub opuszczana (mogirotacyzm). Ponieważ jest to jedna z ostatnich głosek pojawiających się w toku rozwoju mowy dziecka, cechuje ją największa liczba zniekształceń.

Przyczyny rotacyzmu
Często zdarza się, że przyczyną rotacyzmu właściwego u małych dzieci (do 5 roku życia) jest nieprawidłowa postawa najbliższego otoczenia, które nie akceptuje faktu zastępowania lub opuszczania głoski r. Wtedy dzieci, u których aparat artykulacyjny nie jest jeszcze gotowy do wymawiania prawidłowego r (dziąsłowego), poszukują artykulacji zastępczej, łatwiejszej dla nich do zrealizowania (np. języczkowe, gardłowe).
Przyczyn rotacyzmu może być wiele m.in. niesprawny czubek języka (za duży i za gruby język, obniżone albo wzmożone napięcie mięśniowe, zbyt krótkie wędzidełko języczkowe), nieprawidłowy słuch, nieprawidłowe wzory wymowy osób z otoczenia dziecka.

Rodzaje rotacyzmu właściwego

  • reranie języczkowe – zamiast czubka języka, drgania wykonywane są przez języczek znajdujący się na końcu podniebienia miękkiego
  • reranie wargowe
  • dwuwargowe–drgają obie wargi – furmańskie r
  • wargowo–zębowe – dźwięk powstaje w wyniku drgań dolnej wargi zbliżonej do górnych siekaczy lub górnej wargi zbliżonej do dolnych siekaczy.
  • reranie międzyzębowe – polega na drganiu czubka języka wsuniętego między zęby
  • reranie policzkowe lub boczne – prąd powietrza skierowany jest w bok, wprawiając w drgania policzki. Przy takiej realizacji głoski r drga czubek języka lub krawędzie języka oraz jeden lub dwa policzki.
  • reranie podniebienne – polega na zbliżeniu tylnej części języka do podniebienia miękkiego. Podczas artykulacji wibruje całe podniebienie miękkie.
  • reranie gardłowe–powstaje między nasadą języka a tylną ścianą gardła, wymowa głoski r zbliżona jest do wymowy francuskiej dźwięku r.
  • reranie nosowe – realizacja nosowa głoski r często współwystępuje z nosową wymową innych dźwięków. Taka artykulacja powstaje w wyniku nie domykania wyjścia do jamy nosowej.
  • reranie boczne – strumień powietrza przeciska się między krawędzią boczną języka a górnymi dziąsłami, powodując powstanie nieprzyjemnego brzmienia.
  • reranie krtaniowe – polega na krtaniowej realizacji głoski r.
  • reranie językowo-wargowe – polega na językowo-wargowej artykulacji głoski r.
  • reranie językowo–boczne – to boczna, często jednouderzeniowa artykulacja głoski r.
  • reranie świszczące – wymowa głoski r jest znacznie przedłużona i wzmocniona.

Przy terapii rotacyzmu bardzo ważne jest usprawnienie języka i warg.
Przykładowy zestaw ćwiczeń narządów artykulacyjnych przygotowujących do wywołania głoski r.

Ćwiczenia języka

  • nagryzanie brzegów języka zębami – masowanie i rozciąganie języka
  • wsunięcie przedniej części języka między zęby i delikatne żucie go – masaż języka
  • przeciskanie języka przez jak najbardziej zbliżone do siebie zęby
  • wysuwanie szerokiego języka z ust – „pokazywanie łopaty”
  • odklejanie językiem z podniebienia chrupek kukurydzianych
  • klaskanie czubkiem języka o podniebienie twarde, od najwolniejszych uderzeń do najszybszych – „jedzie konik”
  • odrywanie języka przyklejonego całą powierzchnią do podniebienia – mlaskanie
  • zlizywanie z przedniej części podniebienia twardego przyklejonego kawałka czekolady, kropli miodu
  • naśladowanie lub ssanie prawdziwego cukierka czubkiem języka
  • przytrzymywanie paska papieru wargami, a następnie zdmuchiwanie go z ust
  • szybkie wypowiadanie głoski l
  • szybkie i kilkukrotne wybrzmiewanie ly z językiem uderzającym o górną wargę
  • wielokrotne, energiczne wybrzmiewanie
    – te, te, te
    – ty, ty, ty
    – de, de, de
    – dy, dy dy
  • naśladowanie różnych odgłosów:
  • rybki – plum
  • indyka – gul
  • bociana – kle
  • mycia – chlapu
  • jazdy konnej – patataj
  • śpiewanie różnych melodii na sylabach:
  • la, la, la
  • lo, lo, lo
  • le, le, le
  • lu, lu, lu
  • ly, ly, ly
  • coraz szybsze wypowiadanie zbitki sylabowej lalolule
  • szybkie kikukrotne powtarzanie:
  •  nalapatada
  • nolopotodo
  • nelepetede
  • nuluputudu
  • nylypytydy
  • coraz szybsze i wielokrotne wypowiadanie zbitki bd
  • powtarzanie stopniowo przyspieszając:
  • bda , bdo, bde, bdu, bdy
  • pta, pto, pte, ptu, pty
  • bda – pta
  • bdo – pto
  • bde – pte
  • bdu – ptu
  • bdy – pty
  • wielokrotne szybkie powtarzanie:
  • tedamwa
  • tat tedat
  • ente dente
  • lelum polelum
  • ble
  • tle, tlo, tlu
  • unoszenie czubka języka do podniebienia podczas szerokiego otwierania jamy ustnej i szybkie, wielokorotne wymawianie przytępionych głosek t, d oraz zbitek spółgłoskowych td, tdn i zbitek sylabowych:
  • teda – teda
  • tede – tede
  • tedo – tedo
  • tedu – tedu
  • tedy – tedy
  • unoszenie czubka języka do wałka dziąsłowego, wymawianie przedłużonego d z równoczesnymi energicznymi, poziomymi ruchami palcem po wewnętrznej powierzchni języka lub wędzidełku podjęzyczkowym
  • uniesienie języka do wałka dziąsłowego i mocne dmuchnięcie na czubek języka, do pojawienia się tr
  • mocne akcentowanie t podczas wybrzmiewania tll, tll, trl szeptem, a potem głośno
  • powtarzanie szeptem, a potem głośno:
    – la, la , la trla
    – lo, lo, lo trlo
    – lu, lu, lu trlu
    – le, le, le, trle
    – ly, ly, ly, trly
    – li, li, li, trli
  • wypowiadanie szeptem i głośno trla, trlo, trle, trlu, trly
  • naśladowanie głosów, zaczynając od szeptu:
  • śpiewu ptaków – tri li li
  • gry na trąbce – tra ta ta, tru tu tu, tre te te
  • warczenia psa – wrr
  • odlotu ptaków – fru, fru
  • ćwierkania wróbli ćwir, ćwir
  • zatrzymywania konia – pr, pr
  • odgłosu świnki – chrum, chrum
  • chrapania – chr, chr
  • dzwoniącego dzwonka- dryń, dryń
  • chrupania – chrup, chrup
  • zapalania światła – pstryk
  • łamania gałęzi – trach
  • częste ale krótkie żucie gumy (do utraty smaku)

Ćwiczenia warg

  • naśladowanie odgłosów z otoczenia:
  • gdy zmarzniemy – brr, brr
  • ruszającego motocykla – brum, brum
  • parskania konia – prr, prr
  • energiczne poruszanie warg bokiem palca
  • parskanie wargami z językiem wysuniętym między mini
  • pionowe ruchy palcami po wargach naśladujące grę na gitarze lub harfie.

Zobacz również

Oprócz rozbudowanej bazy wiedzy logopedycznej warto odwiedzić encyklopedię nomenklatury używanej w logopedii. Ponadto prowadzimy cykliczne szkolenia dla profesjonalistów oraz blog dla rodziców. Szczególnie zapraszamy do publikacji fachowych oraz bazy poradni i specjalistów związanych z logopedią.

MENU